Ulotka z I Okręgowego Zjazdu Lekarzy w Krakowie (10 listopada 1989 r.)

W odrodzonej w 1918 r. ojczyźnie ustawa sejmowa z 1921 r. o ustroju i zakresie działania izb lekarskich podjęta z inicjatywy ministra zdrowia dr. W.Chodźko została wprowadzona w życie rozporządzeniem tego ministra już w dniu 15 marca 1922 r. Powstało wtedy sześć izb: warszawsko-białostocka, krakowsko-kielecka, łódzka, poznańska, lwowska i lubelska. Izby wileńska i śląska powstały dopiero w 1924 r.

W ostatnim czasie natknąłem się na bardzo ciekawą serię artykułów pióra i obiektywu Pana Andrzeja Augustyńskiego pod tytułem "Co nam zostało z tamtych lat..." zamieszczoną na portalu MM Moje Miasto .

Szczególną uwagę zwróciłem na interesujące nas okolice siedziby Izby na ulicy Krupniczej w 2 części fotoretrospekcji poświęconej dzielnicy Piasek.

Zapraszam na krótką podróż w czasie i jedncześnie bardzo dziękuję Panu Andrzejowi za wyrażenie zgody na publikację tego ciekawego materiału.

Nowa ustawa o izbach lekarskich (z 2 XII 2009 r.) każe szukać korzeni samorządu lekarskiego w końcu XIX stulecia na terenie zaborów austriackiego lub pruskiego, bądź uznawać za właściwy początek jego narodziny w niepodległej już Polsce.

Dla krakowskiej Izby postacią, która łączy oba te okresy historyczne był Stefan Schoengut-Strzemieński. Niestety, brak nam o Nim bliższych szczegółów. Apelujemy więc, do naszych Czytelników - jeśli ktoś, coś wie; jeśli zna kogoś z Rodziny pierwszego prezesa - niech się odezwie.
A tymczasem publikujemy tyle, ile udało się nam ustalić...

Zestawienie ze sprawozdań Izb Lekarskich

Zestawił ze sprawozdań Izb Lekarskich za rok 1928, złożonych Naczelnej Izbie Lekarskiej - Dr. Antoni Krzyczkowski.

W Nr. 6 "Nowin Społeczno-Lekarskich" z dnia 15 III 1920 r. zostało zamieszczone "Zestawienie sprawozdań Izb Lek. za lata 1926 i 1927", opracowane na polecenie Naczelnej Izby Lek. Dla uzupełnienia obrazu prac Izb Lek. podczas całej trzyletniej kadencji Izb czyli za lata 1926-1928 włącznie, czyli II kadencji Izb od dnia ich powstania, opracowałem zestawienie prac tych w r. 1928.

W roku 1928 funkcjonowało w Rzeczypospolitej Polskiej 7 Izb Lekarskich: w Warszawie, Lwowie, Krakowie, Poznaniu, Lublinie, Łodzi i Wilnie i Naczelna Izba Lekarska w Warszawie, której zestawienie obecnie nie obejmuje, gdyż w Nr. 14 "Nowin Społ. Lek." z 1929 r. zostało Ogłoszone sprawozdanie z działalności Zarządu Naczelnej Izby Lek. za rok 1928, a w Nr. 2, 3, 4 i 5 "Nowin Społ. Lek." z 1929 r. ogłosił b. Prezes N. I. L. dr. T. Bączkiewicz "Rzut oka na działalność N. I. L. w dwóch pierwszych jej kadencjach: I - 1923 do 1925 i II - 1926 do 1928".

Na zasadzie art. 21 ustawy z dnia 2 grudnia 1921 r. o wykonywaniu praktyki lekarskiej ogłasza województwo krakowskie po zasiągnięciu opinji Izby lekarskiej krakowskiej cennik poborów lekarskich, który ma moc obowiązującą na wypadek niezawarcia z lekarzem umowy o inną należytość. Pod pojęcie umowy, jaka przedewszystkiem jest podstawą regulowania należytości lekarskich należy tutaj podciągnąć nietylko umowę zawartą wyraźnie, ale także urnowe zawartą milcząco.

Cennik ten nie jest ani maksymalny, ani minimalny, tylko podaje normy przeciętne należności, których różna wysokość w danej miejscowości zależy: od stanowiska naukowego lekarza, od rodzaju usługi lekarskiej, od stopnia zamożności pacjenta, od lokalnych stosunków drożyźnianych.

Ministerstwo Spr. wewn. (Gen. Dyr. Służby Zdrowia) pismem z dnia 17 lutego 1926 N. Z. O. 550/26 wydało w sprawie rejestracji lekarzy rozporządzenie następujące:

Na mocy art. 3. Ustawy z dnia 2 grudnia 1921 r. w przedmiocie wykonywania praktyki lekarskiej w Państwie Polskiem (Dz. Ust. Nr. 105. poz. 762), osoby pragnące korzystać z przysługującego im prawa wykonywania praktyki lekarskiej winny zarejestrować się w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (Generalnej Dyrekcji Służby Zdrowia) i uzyskać pisemne na to zaświadczenie. Przepis powyższy wprowadzony w życie z chwilą wydania jednolitej ustawy lekarskiej, był podyktowany potrzebą czasu oraz koniecznością ścisłego skontrolowania uprawnień osób wykonywujących praktykę lekarską i jako taki w zasadzie był traktowany jako przepis przejściowy.

Podstawą organizacji Izb Lekarskich w Polsce jest usatwa z dnia 2 grudnia 192! r. o ustroju i zakresie działania Izb Lekarskich (Dz. U. R. P. Nr. 105 poz. 763). Według art. 1 tej ustawy a) dla samorządowego uporządkowania spraw, dotyczących interesów i bytu stanu lekarskiego, jego zadań i celów przy wykonywaniu obowiązków lekarskich względem społeczeństwa i w stosunkach lekarzy między sobą, jak również strzeżenia jeko praw, godności i sumienności; b) dla współdziałania z urzędami państwowymi i samorządowymi w sprawach zdrowia publicznego na obszarze Państwa Polskiego, ustanawia się samorządne urzędowe przedstawicielstwo stanu lekarskiego Izby lekarskie oraz Naczelną Izbę Lekarską. Każda Izba Lekarska oraz Naczelna Izba Lekarska stanowią oddzielne osoby prawne.

Art. 1. Zgodnie z art. 1 ustawy o wykonywaniu praktyki lekarskiej w Państwie Polskiem:
a) dla samorządnego uporządkowania spraw, dotyczących interesów i bytu stanu lekarskiego, jego zadań i celów przy wykonywaniu obowiązków lekarskich względem społeczeństwa i w stosunkach lekarzy między sobą, jak również strzeżenia jego praw, godności i sumienności;
b) dla współdziałania z urzędami państwowemi i samorządowemi w sprawach zdrowia publicznego na obszarze Państwa Polskiego, ustanawia się samorządne urzędowe przedstawicielstwo stanu lekarskiego - Izby Lekarskie, oraz Naczelną Izbę Lekarską.
Każda Izba Lekarska, oraz Naczelna Izba Lekarska stanowić będą oddzielne osoby prawne.

Dziennik Ustaw - rok 1921, nr 105, poz. 762

Art. 1. Nadzór nad praktyką lekarską w Państwie Polskiem należy do Ministra Zdrowia Publicznego; przy wykonywaniu tego nadzoru w granicach, przepisanych niniejszą ustawą, Minister Zdrowia Publicznego korzysta ze współdziałania stałego samorządnego przedstawicielstwa stanu lekarskiego - Izb Lekarskich; zakres działania, zasady organizacji, prawa i obowiązki Izb Lekarskich określi oddzielna ustawa.

Przyczynek do historji uchwalenia polskich ustaw o wykonywaniu praktyki lekarskiej i o izbach lekarskich.

Krótki zarys historji powstania izb lekarskich na ziemiach polskich zamieściłem w życiorysie Dr. Jana Papee'go ¹⁾. Praca ta zawiera również krótkie wzmianki w przedmiocie, który chcę tu omówić nieco szerzej. Zamiarem moim jest zastanowienie się nad źródłami ustaw i przyjrzeć się tym pracom, które poprzedziły uchwalenie obu naszych ustaw z 2. grudnia 1921.

Pierwotny projekt rządowy ustaw oparty był na wzorach austrjackich, przeto wskazane jest rozpatrzenie sprawy organizacji stanowej, jak ona się przedstawiała w Austrii w zaraniu pracy organizacyjnej, a w szczególności na wiecach zrzeszeń lekarskich państwa rakuskiego w latach 1873 i 1876.

Bardzo interesujący referat wygłosił w r. 1876 prof. Józef Kaulich z Pragi ²⁾. Podstaw organizacji stanowej szukano początkowo (1873) w swobodnem zrzeszeniu się lekarzy wzorem niektórych państw niemieckich (Bawarja, Saksonja). Uważano, że zrzeszenia takie mogą należycie reprezentować stan lekarski, a lepiej będą prosperowały i będą ruchliwsze, aniżeli ciała z przymusem należenia. Jednak już w roku 1873 wyraźnie zarysowała się i przeciwna teza, streszczająca się w tem, że niezbędnie potrzebna jest organizacja odrębna od stowarzyszeń lekarskich, obejmująca wszystkich bez wyjątku lekarzy (za wzorem Brunświku). Z biegiem czasu ta druga koncepcja zyskiwała coraz więcej zwolenników, a jak Kaulich podnosi, stanowczo oświadczyła się za nią sekcja lwowska towarzystwa lekarzy galicyjskich i stowarzyszenie lekarzy czeskich w Pradze. To też K. uważa, że wniosek z r. 1873 co do organizowania stanu w swobodnych stowarzyszeniach lekarskich należy zmienić i dążyć do utworzenia izb lekarskich, obejmujących wszystkich lekarzy poszczególnych krajów koronnych (np. Galicji). Do zakresu działania izb zalicza K. prawne zastępstwo stanu lekarskiego, prawo wydawania opinij w sprawach zawodowych przed wniesieniem ich do ciał ustawodawczych, prawo dyscyplinarne względem członków izby, współdziałanie w pracach na polu zdrowia publicznego i w związku z tem prawo wysyłania delegatów do krajowych rad zdrowia, wreszcie urządzanie kas zapomogowych i ubezpieczeniowych oraz innych urządzeń dla lekarzy. Za pożądane, ale nie mające widoków powodzenia, uważa K. staranie się o zastępstwo izb przez wirylistów w ciałacli ustawodawczych. Otóż mamy zakres działania dzisiejszych izb gotowy, już w r. 1876.